|
O Żydowskim Kazimierzu mówiono przed II woją światową - Mała Jerozolima. Pozostałe tu do dziś synagogi i cmentarze, są wymownym symbolem obecności Żydów w naszej 1000-letniej historii. Wśród nich jest szczególna - Synagoga Stara - najstarszy w Polsce zachowany obiekt judaistycznej architektury sakralnej.    
Synagoga Stara Wzniesiona została prawdopodobnie w 1407 roku (niektóre źródła podają 1492 r.). Była to pierwsza znana nam synagoga na Kazimierzu. Dzisiejszy wygląd synagogi jest efektem wielokrotnych remontów i modernizacji. Synagoga jest prostokątną, dwunawową halą z krzyżowo-żebrowym sklepieniem wspartym na dwóch smukłych kolumnach toskańskich. Pomiędzy nimi znajduje się bima w kształcie kutego w żelazie baldachimu, umieszczonego na dwunastobocznym, kamiennym cokole. Z tej bimy przemawiał do Żydów Tadeusz Kościuszko, wzywając ich do czynnego poparcia insurekcji w 1794 roku. Podczas II wojny światowej Niemcy przekształcili Synagogę Starą w magazyny, a jej wyposażenie i ozdobne sklepienie zostały zniszczone. W latach 1956-59 przeprowadzono odbudowę synagogi na koszt państwa polskiego i przywrócono jej formę gotycko-renesansową oraz przystosowano do celów muzealnych. Od 1959 roku mieści się w niej oddział Muzeum Historycznego - Muzeum Historii i Kultury Żydów Krakowskich. Eksponowane są w nim sprzęty liturgiczne, przedmioty związane z obyczajami żydowskimi (parochety, menory, lampy chanukowe, korony i sukienki na Torę, balsaminki itp), obrazy o tematyce żydowskiej (Kossak, Malczewski), fotografie ukazujące życie i kulturę krakowskich Żydów. Osobna wystawa przedstawia dokumentację martyrologii Żydów podczas II wojny światowej. Obok bożnic Wormacji i Pragi Stara Synagoga należy do najcenniejszych obiektów żydowskiej architektury sakralnej.
  Synagoga Remuh Ta słynna w świecie synagoga, pochodząca z 1553 roku, jest jedną z najstarszych zachowanych bożnic w Polsce. Została ona wybudowana z fundacji bogatego kupca Izraela ben Jozefa, wnuka Mojżesza Auerbacha z Ratyzbony, ojca Mojżesza Isserlesa. Nazwa synagogi nadana została dla uczczenia pamięci syna fundatora, sławnego filozofa, rabina i rektora krakowskiej uczelni talmudycznej, Mojżesza Isserlesa zwanego Remu. Podczas II wojny światowej Niemcy przekształcili synagogę na magazyn i zupełnie ograbili ją z cennych przedmiotów. Po zakończeniu wojny odnowiono ją w 1957 roku z funduszy Joint Distribution Commitee i miasta Krakowa. Synagoga Remu jest jedyną czynną synagogą na Kazimierzu. W przedsionku znajdują się regały na modlitewniki i foliały Talmudu. W bóżnicy odbywają się regularne nabożeństwa w porach zgodnych z tradycją. Obok synagogi znajduje się cmentarz. Jest to jeden z najstarszych cmentarzy w Europie, został założony w 1533 roku. Pierwsze nagrobki datują się na 1552 rok. W 1800 roku cmentarz został zamknięty z nakazu władz austriackich, które z przyczyn zdrowotnych likwidowały wszystkie stare cmentarze śródmiejskie w Krakowie. Mimo to sporadycznie chowano tu zmarłych do połowy XIX wieku. Na początku XX wieku opuszczony i zaniedbany cmentarz gmina żydowska zaczęła odnawiać. Niestety w czasie II wojny światowej cmentarz uległ ostatecznej ruinie gdyż zlokalizowano tu wysypisko śmieci. Po wojnie pozostało tu zaledwie kilkanaście nagrobków, wśród nich macewa rabina Mojżesza Isserlesa, co pobożni Żydzi uznali za kolejny dowód cudownej mocy świątobliwego rabina.
   Synagogi Wysoka i Kupa Synagoga Wysoka powstała jako trzecia z kolei, po synagogach Starej i Nowej (Remu). Zbudowana została około 1556-1563 roku na samej granicy kazimierskiej dzielnicy żydowskiej. Była wzorowana na Wielkiej Synagodze w czeskiej Pradze. Synagoga Kupa zaś, wzniesiona została w 1643 roku ze składek kazimierskich złotników. Od początku była związana ze szpitalem (przytułkiem) dla ubogich Żydów i stąd dwie inne jej nazwy: Szpitalna lub Ubogich. Podczas II wojny światowej synagoga uległa znacznej dewastacji. Po zakończeniu wojny, od 1945 roku służyła przez pewien czas za salę modlitewną, a następnie urządzono w niej wytwórnię macy i rytualną rzeźnię drobiu. Przez kolejne lata służyła jako magazyn do 1991 roku. Na przełomie 2000/2001 roku synagoga przeszła gruntowną odnowę.
   Synagoga Tempel Zbudowana w latach 1860-1862 należy do Żydów reformowanych. Założyli ją członkowie Stowarzyszenia Religijno-Cywilizacyjnego, zawiązanego w 1840 roku pod przewodnictwem Abrahama Gumplowicza. Podczas II wojny światowej Niemcy urządzili w synagodze magazyny i stajnię dla koni. Po zakończeniu wojny w synagodze wznowiono nabożeństwa, w których uczestniczyli Żydzi postępowi i tradycjonaliści. Dodatkowo, w jednym z bocznych pomieszczeń urządzono salę modlitewną dla ortodoksów. W północnej części budynku powstała w 1947 roku łaźnia rytualna. Od 1995 roku trwały szeroko zakrojone prace renowacyjne. Obecnie synagoga służy między innymi koncertom muzyki sakralnej.   
Synagoga Poppera Wzniesiona została jako fundacja prywatna bogatego kupca i finansisty Wolfa Poppera (Bociana), jednego z najbogatszych Żydów w ówczesnym Krakowie. Na pięć lat przed śmiercią, w 1620 roku ufundował dom modlitwy, wyposażając go najszczodrzej ze wszystkich synagog krakowskich. Kosztowne utrzymanie bóżnicy zubożyło spadkobierców fundatora tak, że w końcu synagoga przeszła na własność gminy kazimierskiej. Ze względu na jej niewielkie rozmiary, potocznie nazywaną ją Małą. Z dawnej synagogi pozostała jedynie niewielka sala modlitewna sklepiona kolebkowo oraz pomieszczenia dla kobiet w części północnej.
  Synagoga Izaaka Wybudowana została w latach 1638-1644 jako fundacja prywatna jednego z najbogatszych ówcześnie Żydów krakowskich, seniora kahalnego, Izaaka Jakubowicza (Ajzyk reb Jekeles), który uzyskał pozwolenie na budowę synagogi od króla Władysława IV. W przeszłości była to najwspanialej wyposażona synagoga na Kazimierzu. Niestety podczas potopu szwedzkiego bożnicę obrabowano, później jej wyposażenie wywieziono do synagogi w Opatowie, skąd już nie wróciło w całości. Ostatecznego zniszczenia synagogi Izaaka dokonali Niemcy podczas II wojny światowej, doszczętnie ją ograbiając i rujnując. Tragicznym był dzień 5 grudnia 1939 roku, kiedy to Niemcy zażądali od urzędnika gminy Maksymiliana Redlicha spalenia zwojów Tory. Odmówił i został zastrzelony. Hitlerowcy zniszczyli całe wyposażenie, nawet obramowanie aron ha-kodesz.
 
|