Na wschód od centrum Krakowa, w rozleglej dolinie Wisły, leży malowniczo położona średniowieczna wieś Mogiła. Wieś ta powstał wokół kopca królewny Wandy (stąd nazwa) oraz średniowiecznego klasztoru i kościoła cystersów pochodzących z pierwszej polowy XIII wieku. Tu również w roku 1949 rozpoczęto budowę pierwszych osiedli mieszkaniowych miasta socjalistycznego Nowej Huty oraz olbrzymiego kombinatu metalurgicznego.

Cystersi zakladali tu klasztor i świątynie, pomagali w rozwoju wsi, uprawiając nowoczesne rolnictwo, przeprowadzając melioracje, kopali koryta rzeczne, stawiali młyny, piekarnie, papiernie i folusze. Sprowadzili do Polski nowe gatunki drzew, ziół, warzyw, kwiatów. Jednakże najbardziej dbali przez te wszystkie lata o swój największy skarb  - o Cudowny Krzyż Pan Jezusa. To naturalnej wielkości, wyrzeźbiony w drewnie wiązowym wizerunek Jezusa Chrystusa umierającego na krzyżu. Wizerunek miłości Boga, przed który spieszyli ze wszystkich stron polskiej ziemi nasi przodkowie. Przychodzili, zostawiali tutaj swoje bóle i żale, łzy i cierpienia, a zabierali ze soba ukojenie i nadzieje, a także pamiątkowe medaliki, obrazy z Wizerunkiem Pana Jezusa oraz słowa modlitwy i pieśni. Świadectwem ich pobożności są ślady wyżłobione w posadzce przez wiernych, którzy wedle tradycji odbywają „procesje na kolanach” wokół Ukrzyżowanego.

Mogilski Chrystus jest niezwykły, gdyz jego twarz zdobią naturalne włosy oraz wąsy i broda. Patrzącemu w Jego oblicze jawi się głębokie i pelne miłości wejrzenie Syna Bozego, które przemawia wprost do serca człowieka…Legenda mówi, że niegdyś włosy Chrystusa odrastały i zakonnicy ścinali mu je co jakiś czas, lecz pewnego razu zabiegu tego dokonal grzeszny mnich i wlosy przestały rosnąć..

Przed oblicze Chrystusa przybywali ludzie wszystkich stanów. Przywiedziony tu przez opata cysterskiego, król Kazimierz Wielki doznał nawrócenia po swoim konflikcie z biskupem krakowskim Bodzantą, św. Kinga podarowała opatom przywilej otrzymywania królewskiej soli z Wieliczki, modliła się tu z okazji swych 18-tych urodzin św. Królowa Jadwiga, modlili się Jagiellonowie, król Stefan Batory doznał ozdrowienia po ranach zadanych mu na wojnie z Moskwą.

Już od wiekow Pan Jezus wysłuchuje tu próśb i modlitw ludzi wszelkich stanów, a ich podziękowania złożone jako wota zapełniają każde miejsce wokół jego postaci. Są zgromadzone również na pięciu innych tablicach i wciąż przybywają nowe. Są wyrazem wdzięczności za odzyskane zdrowie, za szczęśliwie przebytą operację, za zgodę w rodzinie... Dla potomnych będą żywym przykładem wiary i pobożności minionych pokoleń.

Corocznie w dniu 14 września odbywają się uroczystości odpustowe, którym zawsze przewodzi biskup. Tłumy pielgrzymów uczestniczą w tym dniu oraz przez cały następny tydzień w modlitwach i czuwaniach. Czuwanie całonocne trwa tu również w każdy pierwszy piątek nowego miesiąca. Ważne uroczystości odbywają się w Wielkim Tygodniu przed Świętami Wielkanocnymi.

Ksiądz kardynał Karol Wojtyła – późniejszy papież Jan Paweł II, wygłaszał tu kazania i celebrowal nabożeństwa. Przybył tu jako papież w czasie swojej pierwszej pielgrzymki w czerwcu roku 1979. Wtedy to witały go nieprzebrane tłumy ludzi, a jak śmieją się dziś w Mogile, pierwszy raz odprawiał mszę świetą na dachu świątyni! Ołtarz bowiem oparty był o sklepienie nawy bocznej cysterskiego kościoła. Ojciec Święty mowił wtedy o tym, jak Krzyż Mogilski stał się znakiem godności pracy hutników Nowej Huty (tych którzy wg. założeń komunistow mieli być ludźmi nowymi, bez zabobonów- tzn. wiary w Boga). 20 lat później podczas mszy świętej papieskiej na Błoniach Krakowskich, Krzyż Mogilski umieszczony został w ołtarzu glównym – wtedy po raz pierwszy w historii opuścił kaplice cysterskiej świątyni. Ojciec Św. powiedział później: „Jak wiele zawdzięcza Kościół Krakowski Sanktuarium w Mogile, które przez wiele lat było jedynym miejscem dla powstającej Nowej Huty zagrożonej ateizacja”.

Wielki przyjaciel Jana Pawla II, „Prymas Tysiąclecia” kardynał Stefan Wyszyński, powiedział w roku 1964: „Popatrzcie wokół, wiele się tu zmienilo, po siedmiu wiekach trwania tej świątyni przybylo miasto Nowa Huta.. swiat się toczy, a krzyz stoi..”.

Zabudowania cysterskie to także przepiękne zabytki architektoniczne. W ciągu wieków kościół  był przebudowywany w wyniku pożarów i zniszczeń. Budowę zaczęto w XII wieku i z tego okresu pochodzą romańsko-gotyckie: prezbiterium, nawa poprzeczna-transept, kaplice bliźnie przy zakrystii i  nawy boczne, wykonane z cegły i kamienia.. Z czasów renesansu zachowala się kamieniarka budynków opackich, oraz polichromie (prezbiterium, ramiona transeptu, krużganki) tutejszego zakonnika Stanisława Samostrzelnika – pierwszego artysty polskiego renesansu, który ozdabiał modlitewniki królowi Zygmuntowi Staremu i królowej Bonie. Sklepienie nawy głównej, fasada kościoła, stalle w prezbiterium pochodzą z XVIII wieku i wykonane są w stylu poźnego baroku.

W Mogile znajduje się również jeden z najlepiej zachowanych przykładów świątyni drewnianej 3 nawowej - kościółek św. Bartłomieja, pochodzący z XV wieku