Pierwotny zespół obronny w Pieskowej Skale powstał przed rokiem 1315 - wtedy bowiem wymieniony został w dokumentach Władysława Łokietka jako castrum Peskenstein. Ale istnieje także teza, że fundatorem był Kazimierz Wielki.
Prawowitymi właścicielami budowli stali się Szafrańcowie 28 października 1422, kiedy to Władysław Jagiełło - nie będąc w stanie spłacić zaciągniętych długów - przekazał im zamek na poczet zaległych należności.
W roku 1655 zamek na trzy lata zajęły oddziały szwedzkie, które ograbiły go i poważnie zniszczyły. Późniejsze przebudowy (m.in. w stylu barokowym po 1718 i gotyckim po 1880 roku) w niewielkim stopniu zmieniły układ przestrzenny warowni, ale zatarły renesansowy charakter, który przywrócono w trakcie jej restauracji po II wojnie światowej. W roku 1903 kupiła go spółka aukcyjna, założona z inicjatywy Adolfa Dygasińskiego. Nosząca nazwę Zamek w Pieskowej Skale spółka wyremontowała rezydencję i przeznaczyła na luksusowy pensjonat, działający do wybuchu II wojny światowej. Gruntownie odrestaurowany po wojnie zabytek pełni obecnie funkcje muzealne. Zamek zbudowany jest na skale stromo opadającej z trzech stron w Dolinę Prądnika. Czteroskrzydłowe, renesansowe założenie powstało w trakcie wielkiej rozbudowy, przeprowadzonej przez Szafrańców w XVI wieku. Pałacowy charakter nadały rezydencji trzykondygnacyjne krużganki arkadowo-filarowe, otaczające zbliżony kształtem do ściętego trapezu dziedziniec. Wokół założono ogrody, wykopano stawy i zorganizowano niewielkie ZOO. Warto nadmienić, że pełniąca funkcję bramy wieża zegarowa powstała zaledwie 100 lat temu na miejscu średniowiecznej baszty obronnej.
Obecnie zabytek stanowi Oddział Państwowych Zbiorów Sztuki na Wawelu. We wnętrzach prezentowana jest stała wystawa mebli, rzeźby, malarstwa i rzemiosła artystycznego od XIV do połowy XIX wieku. W jednym z bastionów działa kawiarnia. Od maja do września funkcjonują także: księgarnia, sklepik i stoisko z pamiątkami oraz "galeria pod kasztanem". W sąsiedztwie zabytku rozciąga się park krajobrazowy z XIX-wieczną altaną. U podnóża zamkowych skał prezentują się malowniczo zarośnięte XVI-wieczne stawy, a kilkaset metrów na południe wznosi się samotnie najsłynniejsza polska skała - Maczuga Herkulesa, zwana też Maczugą Krakusa, Skałą Twardowskiego lub prościej - Sokolicą.
|
